Kamu İhalelerinde İstenen Belgeler: ISO 9001, ISO 14001, TSE ve TSE HYB

Yazar: Dr. Ahmet YILDIRIM – PhD İlk yayın: 4 Temmuz 2018 · Son güncelleme: 6 Ekim 2026

Kamu ihalelerinde istenen kalite ve standart belgeleri sınırlı bir listedir. Hizmet alımında kalite yönetim sistem belgesi, çevre yönetim sistem belgesi, hizmet yeterlilik belgesi ve laboratuvar ile muayene kuruluşlarının kalite yeterliği istenebilir. Mal alımında bunlara ürünün standarda uygunluğunu gösteren belge eklenir. Kamu İhale Genel Tebliği ise hangi belgelerin hiç istenemeyeceğini ayrıca düzenler.

Bu ikinci kısım, ihaleye hazırlanan firmaların en sık atladığı yer. Bize gelen sorularda çoğu zaman şunu görüyoruz: firma, şartnamede istenmeyecek bir belge için hazırlık yapıyor ya da istenebilecek belgenin hangi kuruluştan alınması gerektiğini ihale gününe yakın öğreniyor.

Hizmet alımı ihalesinde hangi belge istenebilir?

Kamu kurumları mal ve hizmet alımlarını 4734 sayılı Kamu İhale Kanununa göre yapar. Belgelerle ilgili kuralların ayrıntısı ise uygulama yönetmeliklerinde ve Kamu İhale Genel Tebliğinde. Tebliğin 74.1 maddesi ilkeyi koyuyor: ihale konusuyla ilgisi bulunmayan ya da işin niteliğinin gerektirmediği belgeyi istemek, Kanunun temel ilkelerine aykırıdır.

Tablonun son satırı çoğu firmayı şaşırtıyor.

İnternette “ihaleler için ISO belgeleri” başlığıyla 10 ila 15 standartlık listeler dolaşıyor. ISO 45001, ISO 27001 ve ISO 22000 bu listelerin hemen hepsinde var. Oysa mevzuat bu belgeleri ihalede istenebilecekler arasında saymıyor; üçü hizmet ve mal alımlarında açıkça istenemeyecek belgeler arasında. Bu belgeler işletmeniz için başka nedenlerle değerli olabilir. İhale yeterliği bu nedenlerden biri değil.

Şunu açıkça söyleyelim: bir hizmet alımı şartnamesinde ISO 45001 ya da ISO 27001 görüyorsanız, bu belgeyi almak için acele etmeden önce şartnamenin mevzuata uygunluğuna bakmak gerekir. Tebliğ bu belgelerin hizmet alımlarında istenmeyeceğini yazıyor. Mal alımları için aynı liste Tebliğin 54. maddesinde de var.”

Bir istisna da var. Çöp toplama ve kent temizliği ihalelerinde kalite yönetim sistem belgesi, çevre yönetim sistem belgesi ve TS 13111 kapsamındaki İşyerleri-Kent Temizliği Hizmet Yeterlilik Belgesi istenebilir (Tebliğ 74.7).

Kalite ve çevre belgesi hangi kuruluştan alınmalı?

Yönetmelik bu konuda net. ISO 9001 ve ISO 14001 belgelerinin, ya Türk Akreditasyon Kurumu tarafından akredite edilmiş bir belgelendirme kuruluşundan, ya da Uluslararası Akreditasyon Forumu Karşılıklı Tanınma Antlaşmasında yer alan bir ulusal akreditasyon kurumunca akredite edilmiş bir kuruluştan alınmış olması gerekir.

İki yol arasındaki pratik fark teyit yazısında. Yurt dışı akreditasyonlu bir belge sunacaksanız, kuruluşun bu kapsamda akredite olduğunun ve belgenin geçerliliğini sürdürdüğünün TÜRKAK’tan alınacak bir yazıyla teyit edilmesi gerekir. Teyit yazısı, ihale veya son başvuru tarihinde geçerli olması koşuluyla düzenlendiği tarihten itibaren bir yıl kullanılabilir. TÜRKAK tarafından akredite edildiği duyurulan kuruluşların düzenlediği ve TÜRKAK Akreditasyon Markası taşıyan belgeler için ise teyit gerekmez.

Danışanlarımıza bu yüzden belgeyi en baştan TÜRKAK akreditasyonlu almalarını öneriyoruz. Teyit yazısı için ayrı ücret ve ayrı süre harcanmaz, bir yıllık kullanım sınırını takip etmek gerekmez. Konuyu ayrıntısıyla TÜRKAK onaylı ISO belgesi yazımızda anlattık.

İdare de bu konuda sınırlı. Tebliğin 74.3 maddesine göre şartnameye, belgenin belirli bir belgelendirme kuruluşundan alınmış olması zorunluluğunu getiren ifade konamaz. Kamu İhale Kurumu 2018’de yayımladığı duyuruda da idarelerin belirli yabancı kuruluş veya forumlara değil, ulusal veya dengi uluslararası standarda uygunluğa yönelik düzenleme yapmasını istedi.

Bir uyarı daha. İhalenin ilk ilan veya davet tarihinden önce akreditasyonu geri çekilen bir kuruluşun düzenlediği kalite ya da çevre yönetim sistem belgesi geçerli kabul edilmez. Belgenizi aldığınız kuruluşun akreditasyon durumunu ihaleye girmeden kontrol edin; elinizdeki belgeyi belge doğrulama sayfamızdan da sorgulayabilirsiniz.

Mal alımı ve yapım ihalelerinde kurallar farklı mı?

Mantık aynı, ama mal alımında kapı daha dar.

Mal alımlarında kalite ve çevre yönetim sistem belgesi her ihalede istenemez. Mal Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliğinin 42. maddesi bu iki belgeyi yalnızca özel imalat süreci gerektiren alımlara bağlıyor. Piyasadan hazır alınan bir ürün için ISO 9001 istenmesi bu çerçeveye girmez. Akreditasyon, TÜRKAK teyidi, bir yıllık teyit yazısı ve ihale gününde geçerlilik kuralları ise hizmet alımındakiyle aynı.

Özel imalat gerektiren alımlarda liste biraz uzuyor. Yönetmeliğin 27. maddesine göre bu işlerde kapasite raporu, meslek odasının düzenlediği imalat yeterlik belgesi ve hizmet yeterlilik belgesi de istenebilir.

Mal alımında öne çıkan asıl belge ise ürünün kendisine ait olanı. Aynı yönetmeliğin 42. maddesinin ikinci fıkrasına göre idare, teklif edilen malın ulusal standarda ya da dengi uluslararası standarda uygunluğunu gösteren belgeyi yeterlik belgesi olarak isteyebilir. Pratikte bu çoğu zaman bir TSE belgesi ya da eşdeğeridir; istekli bu belgelerden birini sunar. Ürününüz için TSE belgesi sürecini TSE ürün belgelendirme sayfamızda anlattık.

Yapım işlerinde de tablo tanıdık. Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliğinin 42. maddesi, kalite ve çevre yönetim sistem belgesi istendiğinde aynı akreditasyon ve teyit şartlarını arıyor.

TSE HYB ihalede nasıl değerlendirilir?

Hizmet alımı ihalelerinde idare, belirli bir Türk Standardı kapsamında TSE hizmet yeterlilik belgesi isteyebilir. Bu belgeyi yalnızca Türk Standardları Enstitüsü düzenler ve her belge tek bir standarda bağlıdır; şartnamede yazan standart numarası ile belgenizdeki numaranın aynı olması gerekir. Hangi standarda girdiğinizi, başvuru adımlarını ve denetimde nelere bakıldığını TSE HYB sayfamızda anlattık.

Tebliğin 74.6 maddesi idareye de bir yükümlülük getiriyor: hizmet yeterlilik belgesi istenecekse, belgenin hizmet kapsamı ve standardı açıkça yazılmalı. Şartnamede yalnızca “TSE belgesi” ya da “hizmet yeterlilik belgesi” yazıp standardı belirtmeyen bir düzenleme bu kurala uymaz.

Aynı madde HYB’nin istenmeyeceği işleri de sayıyor. Yukarıdaki tabloda gördüğünüz gibi, idarenin kendi binasında yürüttüğü hizmetlerde HYB istenmez; istisnası, servislerin idare binasında yaptığı montaj, bakım ve onarım işleridir. Örneğin idarenin kendi mutfağında yapılacak yemek hizmeti için HYB istenmesi bu çerçevede tartışmalıdır. Asansör bakım hizmeti ise istisnanın tam içine düşer.

Belge ihale günü geçerli olmalı

Yönetmeliğin 42. maddesinin dördüncü fıkrası bu konuyu tek cümleyle çözüyor: kalite ve standarda ilişkin belgelerin ihale veya son başvuru tarihinde geçerli olması yeterlidir. Belgenizin süresi ihaleden sonra dolacaksa, bu ihaleye katılmanıza engel değildir.

İş ortaklığında ortaklardan en az birinin kalite ve standarda ilişkin belgeleri sunması yeterlidir. Konsorsiyumda ise her kısım için istenen belgeler dokümanda ayrı belirtilir ve her ortak kendi kısmının belgesini sunmak zorundadır.

İhaleye hazırlanırken

Belgeye yatırım yapmadan önce şartnameyi bu sayfadaki üç soruyla okumanızı öneriyoruz. İstenen belge mevzuatta sayılanlar arasında mı? İşin niteliği bu belgeyi gerektiriyor mu? İstenen belgenin kapsamı ve standardı açıkça yazılmış mı?

Üçüne de evet diyorsanız sıra takvimde. TSE, hizmet yeri belgelendirmesi için kendi işlem süresini 13 iş günü olarak yayımlıyor; ancak bu süre standardın istediği altyapı ve belgeler hazırsa anlamlıdır. Yurt dışı akreditasyonlu bir yönetim sistemi belgeniz varsa, TÜRKAK teyit yazısının süresini de hesaba katın.

Şartnamede mevzuata aykırı bir belge istendiğini düşünüyorsanız, 4734 sayılı Kanun ihale dokümanına yönelik şikâyet yolunu düzenliyor. Süreler kısa olduğu için bu kararı ihale tarihine bırakmayın.

Sıkça sorulan sorular

Hizmet alımı ihalelerinde idare, belirli bir Türk Standardı kapsamında TSE hizmet yeterlilik belgesi isteyebilir. Bu belgeyi yalnızca Türk Standardları Enstitüsü düzenler ve her belge tek bir standarda bağlıdır; şartnamede yazan standart numarası ile belgenizdeki numaranın aynı olması gerekir. Hangi standarda girdiğinizi, başvuru adımlarını ve denetimde nelere bakıldığını TSE HYB sayfamızda anlattık.

Bknz, ilgili belgeler: TSE Ürün belgesi

İhaleye hazırlık için

Şartnamenizi paylaşın; istenen belgelerin mevzuata uygunluğunu, hangi akreditasyonun aranacağını ve HYB isteniyorsa hangi standarda girdiğinizi birlikte netleştirelim.

M&A Belgelendirme ve Mühendislik Hizmetleri Cevizlidere Mah. 1246/1 Sk. No:3/17 Paradise Rezidans, Çankaya / Ankara

Telefon: +90 312 512 60 69 WhatsApp: +90 542 552 01 82 E-posta: info@mabelgelendirme.com

Mevzuat: 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu · Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği, md. 42 · Mal Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği, md. 27 ve 42 · Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği, md. 42 · Kamu İhale Genel Tebliği, md. 54 ve 74 · Kamu İhale Kurumu: İhalelerde kalite ve standarda ilişkin istenen belgeler hakkında duyuru (2018)

Güncelleme notu: Bu yazının önceki sürümünde HACCP, OHSAS 18001 ve ISO 27001 belgeleri, idarenin hizmet alımlarında isteyebileceği belgeler arasında sayılıyordu. Kamu İhale Genel Tebliğinin 74.4 maddesine göre bu belgeler hizmet alımı ihalelerinde istenmez; metin buna göre düzeltildi. 6 Ekim 2026’da “İhaleler için ISO, TSE belge ve sertifikaları” yazımız bu sayfayla birleştirildi ve mal alımı ile yapım ihalelerine ilişkin bölüm eklendi.