Leaping Bunny ve PETA: Cruelty Free Şemaları Nasıl Çalışır?

Yazar: Dr. Ahmet YILDIRIM – PhD

Leaping Bunny ve PETA, kozmetik ve ev bakım ürünlerinde en çok bilinen iki cruelty free programıdır, ama aynı türden güvence vermezler. Leaping Bunny sabit kesim tarihi, tedarikçi izleme sistemi ve bağımsız denetimle işleyen bir doğrulama programıdır. PETA’nın Beauty Without Bunnies listesi ise şirketin imzaladığı güvence beyanına dayanır.

Danışanlarımızın sorusu çoğu zaman “hangisi daha iyi” diye başlıyor. Bence daha verimli soru, alıcınızın hangi kanıtı istediği. Bir perakende zincirinin tedarikçi şartnamesi “bağımsız olarak doğrulanmış” diyorsa cevap bellidir; tüketiciye doğrudan satan bir marka için ise hız ve maliyet öne çıkar.

Leaping Bunny ile PETA arasındaki fark: beyan mı, doğrulama mı?

Tablonun ilk satırı küçük bir ayrıntı gibi görünüyor ama uygulamada belirleyici. Leaping Bunny tek bir program adı altında iki ayrı kuruluş tarafından yürütülüyor ve kuralların ayrıntısı, özellikle kesim tarihi ve denetim takvimi, ikisi arasında farklılaşıyor. Türkiye’deki bir marka için bu farkın en çok kesim tarihinde hissedildiğini görüyoruz.

Leaping Bunny başvurusu: kesim tarihinden lisansa

Cruelty Free International’ın kozmetik ve kişisel bakım ürünleri için yayımladığı kılavuz (2020 revizyonu) süreci on adıma bölüyor. Özetle şirket önce gizlilik sözleşmesini imzalayıp başvuru ücretini ödüyor, ardından sabit kesim tarihini belirliyor, tedarikçi beyanlarını topluyor, tedarikçi izleme sistemini kuruyor ve dosyayı e-postayla gönderiyor. İnceleme dört haftaya kadar sürebiliyor.

Kesim tarihinde hareket alanı sanıldığından dar. Kılavuz bu tarihin sabit olduğunu ve değiştirilemeyeceğini söylüyor; Cruelty Free International da AB ile bağlantılı kozmetik markalarının 11 Mart 2013’ten daha geç bir kesim tarihi kullanamayacağını belirtiyor. Bu, AB’de hayvan deneyli kozmetiklerin satış yasağının tamamlandığı gün. Avrupa’ya satış yapan bir marka için pratikte şu demek: tedarik zincirinizdeki bir hammadde 2013’ten sonra test edilmişse, onu değiştirmeden başvuru ilerlemiyor.

Denetim takvimi de iki operatörde farklı işliyor. Cruelty Free International ilk denetimi başvuru sürecinde yapıyor; sonraki denetim onaydan sonraki iki üç yıl içinde, ardından üç yılda bir geliyor ve uzaktan da yürütülebiliyor. CCIC’nin standardında ise denetimi kimin yaptıracağı satış hacmine bağlı: yıllık satışı 10 milyon doların altındaki şirketler CCIC’nin yaptıracağı denetimi kabul ediyor, üzerindekiler denetimi CCIC’nin gösterdiği akredite bir firmaya kendileri yaptırıyor. Lisans ise her iki tarafta yıllık yenileniyor.

Tedarikçi beyanında en sık takılan noktalar

Başvurunun en uzun kısmı tedarikçi beyanları; danışanlarımızın dosyalarında en çok eksik çıkan kısım da burası.

İlk takılma noktası beyanın kimden geldiği. Türkiye’de kozmetik hammaddelerinin önemli bir kısmı üreticiden değil distribütörden alınıyor. Kılavuz, acente ya da distribütörün beyanı ancak birincil bilgiye sahipse ve bu bilgi denetimde erişilebilir durumdaysa imzalayabileceğini söylüyor. Yani distribütörünüzün “bizim bildiğimiz kadarıyla test yok” yazısı yetmez; beyanın arkasında asıl üreticinin bilgisi olmalı.

İkincisi beyanın yaşı. Beyanlar hiçbir anda on iki aydan eski olamıyor ve her yıl yenilenmesi gerekiyor. Yüz kalem hammaddeyle çalışan bir markada bu, takvime bağlanmamışsa her yıl aynı telaşın yaşanması demek; satın alma siparişlerine onaylı bir beyan metni eklemek kılavuzun da kabul ettiği pratik bir çözüm.

Üçüncüsü muafiyetin sınırı. CCIC standardı işlenmemiş bitki, kurutulmuş çiçek gibi doğal tarım hammaddeleri için hammadde beyanı istemiyor, ama esans yağları ve koruyucular bu muafiyete girmiyor. Parfüm kodları da aynı sınıfta; vegan kozmetik dosyasında parfüm evinden koda özel beyan istemenin nedenini anlatmıştık, burada da aynı mantık geçerli.

PETA listesine nasıl girilir?

PETA’nın süreci çok daha kısa. Şirket bir soru formunu doldurup güvence beyanını imzalıyor; bu beyanla bileşenler, formüller ve bitmiş ürünler için hayvan deneyi yapmadığını, yaptırmadığını ve bedelini ödemediğini, gelecekte de yapmayacağını taahhüt ediyor. Uygun bulunan şirket PETA’nın veritabanına ve rehberlerine ekleniyor. Liste kozmetik ve kişisel bakımın yanında ev temizlik ürünlerini de kapsıyor.

Logo isteğe bağlı. PETA’nın SSS sayfası tek seferlik 350 dolarlık bir lisans ücretinden söz ediyor ve ürün gamının tamamı vegan olan şirketler için ayrı bir “cruelty-free and vegan” logosu sunuyor.

Programın tarif etmediği şey denetim. PETA güvenceyi şirketin itibarına bağlıyor ve yanlış beyanda bulunan bir şirketin ciddi bir itibar kaybı ve dava riskiyle karşılaşacağını söylüyor. PETA listesine girmek hızlı ve ucuz; ama bir alıcı kanıt istediğinde dosyanın arkasını sizin doldurmanız gerekir. Bu yüzden PETA’ya başvuracak markalara da tedarikçi beyanlarını Leaping Bunny düzeninde toplamalarını öneriyoruz.

Kimyasal mevzuatı testleri: iki operatör aynı cevabı vermiyor

Vegan ve cruelty free farkını anlatırken, bir kozmetik bileşeninin REACH gibi kimyasal mevzuatı nedeniyle hayvan üzerinde test edilebileceğini görmüştük. Şemaların bu duruma yaklaşımı da tek tip değil.

CCIC standardı, yasal bir zorunluluğu karşılamak için test edilmiş bir bileşenin satın alınmasına, test ürünlerin güvenliğini ya da etkinliğini değerlendirmek için kullanılmadıysa izin veriyor. Cruelty Free International ise programın işçi güvenliği ve çevre testleri dahil her tür testi kapsadığını söylüyor; kılavuzu, bir düzenleyicinin zorunlu kıldığı piyasa sonrası bileşen testini ancak şirket bunu belgelediğinde ve makul olduğu ölçüde itiraz ettiğinde ayrıca değerlendiriyor. Tedarikçiniz kimyasal mevzuatı kapsamında bir test talebi aldıysa bunu başvurudan önce programla konuşmanız gerekir.

Hangi şema hangi alıcıya?

Seçimi önce satış kanalınız belirliyor. Avrupa’da perakende zincirlerine ya da özel markalı üretime giren bir markaysanız, 2013 kesim tarihini tedarik zincirinizde sağlayıp sağlayamadığınızı başvurudan önce kontrol etmeniz gerekir. Sağlayamıyorsanız sorun şema seçimi değil, hammadde değişikliğidir.

İhracat haritanız da hesaba girer. Hayvan deneyi isteyen bir pazara satış her iki programda da sorun yaratıyor. Cruelty Free International, Çin pazarına erişim kurallarının sürekli değiştiğini ve izin verilen yolların başvurudan önce konuşulmasını öneriyor; muafiyetin koşullarını cruelty free belgesi sayfamızda ayrıca ele aldık.

Zaman da bir etken. Leaping Bunny dosyası tedarikçi sayınıza bağlı olarak aylar alabiliyor; PETA listesi haftalar içinde sonuç verebiliyor. İki programı birlikte taşımak da mümkün.

Sıkça sorulan sorular

Tedarikçi dosyanızı şemaya hazır hâle getirelim

Hammadde listenizi, tedarikçi ve distribütör bilgilerinizi paylaşın. Hangi kaleme kimden beyan alınacağını, kesim tarihinin tedarik zincirinizde karşılanıp karşılanmadığını ve cruelty free doğrulamasının hangi adımlarında zaman kaybedebileceğinizi birlikte netleştirelim. Yokluk beyanı ailesinin ortak mantığını ürün belgelendirme rehberimizde topladık.

M&A Belgelendirme ve Mühendislik Hizmetleri
Cevizlidere Mah. 1246/1 Sk. No:3/17 Paradise Rezidans, Çankaya / Ankara
Telefon: +90 312 512 60 69
WhatsApp: +90 542 552 01 82
E-posta: info@mabelgelendirme.com

Teklif formu için iletişim sayfamıza geçin

Kaynaklar: CCIC, The Corporate Standard of Compassion for Animals (leapingbunny.org) · Cruelty Free International, Leaping Bunny Programme Guidelines: Cosmetics and Personal Care Products (Winter 2020 revizyonu) · Cruelty Free International, Leaping Bunny SSS ve Prohibitions on cosmetics testing in the EU and elsewhere · PETA, Beauty Without Bunnies: FAQ