Yazar: Dr. Ahmet YILDIRIM – PhD
Informed Sport, NSF Certified for Sport ve Cologne List (Kölner Liste), sporcu gıdalarını ve takviyeleri sporda yasaklı maddeler açısından test eden üç bağımsız programdır. Üçü de doping riskini azaltmayı amaçlar; ama test sıklığı, üreticiden istenen tesis incelemesi, analiz paneli ve tanındıkları pazar birbirinden belirgin biçimde ayrılır.
Türkiye’de bu seçim yalnızca bir pazarlama tercihi değil. Türk Gıda Kodeksi Sporcu Gıdaları Tebliği’nin 5. maddesi, Dünya Anti-Doping Ajansı’nın Yasaklanmış Madde Listesi’ndeki maddelerin sporcu gıdalarında yer alamayacağını açıkça yazıyor. Tebliğ bunu nasıl kanıtlayacağınızı söylemiyor. Uluslararası programların üreticiye verdiği şey tam olarak bu kanıt düzeni, seçtiğiniz program da kanıtın kimin gözünde geçerli sayılacağını belirliyor.
Üç program yan yana
| Informed Sport | NSF Certified for Sport | Cologne List | |
|---|---|---|---|
| Arkasındaki kuruluş | LGC Group, İngiltere | NSF, ABD | HEIMSPIELE GmbH; analizler Köln Alman Spor Yüksekokulu’ndaki CePreDo’da |
| Tesis tarafı | Doküman üzerinden üretim değerlendirmesi, dönemsel tekrar | Yerinde GMP denetimi, yılda bir | Tesis incelemesi yok; analizden önce etiket kontrolü |
| Yasaklı madde testi | Piyasaya çıkmadan önce her parti, her aroma ayrı | Üretim partileri test edilir; içerik testi yılda bir | En az yılda bir analiz |
| Piyasadan kör numune | Yılda 1–4, test geçmişi oluştukça en az 1 | Yayımlanmış bilgide yok | Yayımlanmış bilgide yok |
| Panel | 285’ten fazla yasaklı madde | 290 yasaklı madde; ayrıca etiket beyanı, ağır metal ve mikrobiyoloji | Seçilmiş anabolik steroidler ve uyarıcılar |
| Tüketici nasıl doğrular | Program sitesinde parti numarasıyla arama | nsfsport.com ve mobil uygulamada test edilen partiler | Ürün veri tabanı |
| Güçlü olduğu çevre | İngiltere ve Avrupa; 2008’de UK Anti-Doping desteğiyle kuruldu | Kuzey Amerika; USADA, MLB, NHL ve CFL tanıyor | Almanya ve Avusturya; NADA’nın Gemeinsam gegen Doping ağı |
| Yayımlanmış ücret | Yok | Yok | Analiz ve etiket kontrolü 450 € + KDV |
Tablonun en çok gözden kaçan satırı tesis tarafı. Üreticilerin çoğu programları panel büyüklüğüyle karşılaştırıyor, oysa 285 ile 290 arasındaki fark pratikte belirleyici değil. Asıl fark programın sizin tesisinize ne kadar yaklaştığında: NSF denetçisini sahaya gönderiyor, Informed Sport dokümanlarınızı okuyor, Cologne List ise yalnızca laboratuvara gönderdiğiniz ürünü test ediyor.
Bu sıralama güvence düzeyini de kabaca veriyor. Ama “en sıkı program en iyisidir” sonucuna varmayın. Doğru program, ürününüzü satın alacak kişinin tanıdığı programdır.
Her parti testi üretim planınızı nasıl değiştirir?
Informed Sport’un kuralı net: programdaki bir ürünün her partisi, aroma ve varyantlar dahil, laboratuvardan temiz sonuç gelmeden piyasaya çıkamaz. Her test edilen partiden bir birim ürünün raf ömrü boyunca laboratuvarda saklanıyor. Program ayrıca piyasadan ürün satın alıp kör test yapıyor.
Bunun üretim tarafındaki karşılığını sahada sık görüyoruz. Laboratuvar süresi artık sevkiyat takviminin bir parçası ve altı aromalı bir protein tozu, her aroma ayrı parti sayıldığı için altı ayrı test ile altı ayrı bekleme süresi demek. Küçük partilerle çok çeşit üreten bir işletmede test maliyeti partinin değerine oranla hızla büyüyor. Bu yüzden Informed Sport’a girmeden önce parti büyüklüğünü ve aroma sayısını yeniden düşünen üreticiler oluyor.
Aynı kuruluşun Informed Choice programı ara bir yol sunuyor. Her parti yerine ayda en az bir parti rastgele test ediliyor ve program doping kontrolüne tabi olmayan aktif tüketiciyi hedefliyor. Panel aynı. Ürününüz elit sporcuya, federasyona ya da düzenli test edilen personele gidiyorsa bu ayrım alıcının gözünden kaçmaz.
NSF’de üretim partileri yasaklı madde testinden geçiyor ve test edilen partiler programın sitesinde listeleniyor. İçerik testi ve tesis denetimi yılda bir yenileniyor. Formül ya da tedarikçi değişikliği ek test gerektirebiliyor. Bu yüzden tedarikçi değiştirmeyi bir satın alma kararı olarak değil, programa bildirilecek bir değişiklik olarak ele almanız gerekiyor.
Cologne List’te listelenen ürün en az yılda bir analizden geçiyor. Maliyet en düşük, kapsam en dar. Programın kendi açıklaması da dürüst: hiçbir laboratuvar WADA’nın yasakladığı bütün maddeleri test edemediği için güvenli ürün diye bir şey yoktur, listede yer almak riskin belirgin biçimde azaldığını gösterir.
Üreticiden hangi dokümanlar istenir?
Informed Sport’un üretim değerlendirmesi beş başlıkta toplanıyor: kalite sistemleri ve denetim kayıtları, bulaşma önleme eğitimi, hammaddeler, tedarikçi değerlendirmesi, izlenebilirlik ve geri çağırma. Programa kabulden önce en az üç bitmiş ürün numunesi test ediliyor. Etiket tasarımı programın onayına gidiyor ve sertifika tamamlanmadan logolu ürün satılamıyor.
NSF’nin yolu üç aşamalı. Önce GMP belgelendirmesi geliyor: kalite kontrol, sanitasyon, tedarik, eğitim, yazılı prosedürler ve geri çağırma. Sonra bitmiş ürünün içeriği test ediliyor. Etiketteki miktarların doğruluğu, ağır metaller ve mikrobiyoloji bu aşamada; takviyelerde protein ve kafein doğrulaması, çözünme, kalıntı çözücü ve pestisit de ekleniyor. Yasaklı madde testi üçüncü aşamada, ancak bu ikisinden geçildikten sonra.
Cologne List’te dosya en hafif olanı. Ürün önce CePreDo’da etiket kontrolünden geçiyor, kontrolü geçemeyen ürün analize alınmıyor ve bu durumda ücret de alınmıyor.
Bizim deneyimimizde ISO 22000 ya da HACCP sistemi oturmuş bir Türk üreticisi, NSF’nin GMP beklentisinin büyük kısmını zaten karşılıyor. Açık genellikle iki yerde çıkıyor: hammadde tedarikçisinin yasaklı madde açısından değerlendirilmesi ve parti başına saklama numunesi. Bu kalemleri denetimde nasıl ele aldığımızı doping free belgesi sayfamızda ayrıntılı anlattık.
Hangi pazar hangi işareti tanıyor?
Programlar teknik olarak benzer işi yapsa da tanınırlıkları coğrafi. İngiltere ve Avrupa’ya satış yapıyorsanız alıcının şartnamesinde en sık karşılaşacağınız ad Informed Sport; program 2008’de UK Anti-Doping’in desteğiyle kuruldu ve düzenli test edilen askerî personel de hedef kitlesi içinde.
Kuzey Amerika’da durum farklı. NSF Certified for Sport, ABD Anti-Doping Ajansı (USADA), Major League Baseball, National Hockey League ve Canadian Football League tarafından tanınıyor; NFL, NBA, PGA ve LPGA gibi kuruluşlar da tavsiye ediyor. ABD’de bir takıma ya da lige tedarik ediyorsanız alıcının hangi programı kabul ettiğini başvurudan önce yazılı olarak teyit etmenizi öneririz; tanıma listeleri programdan programa değişiyor ve bir ligin tanıdığı işaret diğerinde aynı ağırlığı taşımayabiliyor.
Almanya ve Avusturya’da ise Cologne List öne çıkıyor. Liste, Alman Ulusal Anti-Doping Ajansı’nın başlattığı Gemeinsam gegen Doping ağının parçası ve NADA Austria’nın takviye kontrol işareti de bu listeyi kullanıyor.
Pratik öneri şu: programı katalogdan değil, alıcınızın teknik şartnamesinden seçin. Şartname bir program adı vermiyorsa ürünün en çok satılacağı pazarın tanıdığı programla başlayın. Türkiye’deki spor kulüpleri ve federasyonlar için de aynı soruyu sorun: istenen belirli bir program işareti mi, yoksa yasaklı madde kontrolünün bağımsız olarak doğrulanmış olması mı?
2027 listesi ve etiket tarafında dikkat edilecekler
WADA’nın 2027 Yasaklı Listesi 10 Eylül 2026’da onaylandı ve 1 Ocak 2027’de yürürlüğe giriyor. Gıda üreticisini doğrudan etkileyen yeni bir madde grubu yok; kannabinoidler bölümü güncellendi, onaylanmamış maddeler (S0), hormon ve metabolik modülatörler (S4), diüretikler (S5) ve kannabinoidler (S8) için örnekler eklendi. Kenevir ya da CBD içeren bir ürün planlıyorsanız NSF’nin uyarısını hatırlatalım: bazı spor kuruluşları bu bileşenleri tamamen yasaklıyor ve ürünün bir programda yer alması bu kuralı değiştirmiyor. Listenin yıllık takviminin üretici için ne anlama geldiğini doping free doğrulamasının WADA bölümünde anlatmıştık.
Etiket tarafında bir ayrıntı sık atlanıyor. Sporcu ürünü parti numarasıyla doğruluyor; etiketteki parti numarası okunaksızsa ya da programa bildirdiğiniz numarayla birebir aynı değilse, test edilmiş bir ürün sporcunun gözünde test edilmemiş görünür. Logo da ancak program süreci tamamlandıktan sonra ve programın onayladığı etiket tasarımıyla kullanılabiliyor.
Son olarak, Türkiye’de bu programların hiçbiri Bakanlık süreçlerinin yerine geçmiyor; sporcu gıdalarında tebliğin ürün koşulları, takviye edici gıdalarda ise piyasaya arzdan önceki onay şartı her programdan bağımsız olarak geçerli.
Sıkça sorulan sorular
Programınızı ürün listenizle birlikte seçelim
Ürün listenizi, hedef pazarınızı ve alıcınızın şartnamesini paylaşın. Hangi programın sizin için anlamlı olduğunu, tesisinizde hangi açıkların kapanması gerektiğini ve parti testinin üretim planınıza etkisini birlikte çıkaralım. Doping free doğrulamasının diğer yokluk beyanlarıyla ortak noktalarını yokluk beyanı belgeleri rehberimizde bulabilirsiniz.
M&A Belgelendirme ve Mühendislik Hizmetleri
Cevizlidere Mah. 1246/1 Sk. No:3/17 Paradise Rezidans, Çankaya / Ankara
Telefon: +90 312 512 60 69
WhatsApp: +90 542 552 01 82
E-posta: info@mabelgelendirme.com
Teklif formu için iletişim sayfamıza geçin
Kaynaklar: Türk Gıda Kodeksi Sporcu Gıdaları Tebliği (2003/42, RG 06.12.2003, 25308; son değişiklik RG 17.01.2019, 30658), Madde 5 · Informed Sport, Certification Process ve Informed Sport ile Informed Choice farkı (LGC Group) · NSF Certified for Sport, Get Certified · Cologne List, Laboratory Analyses, FAQs ve Background · WADA 2027 Yasaklı Listesi (ExCo onayı 10.09.2026, yürürlük 01.01.2027)
